بانکداری الکترونیکی یک موضوع مهم و مطرح در شرایط فعلی می باشد و بسیاری از جوامع جهان خواهان برقراری کامل آن هستند، در حالی که این موضوع مهم در ایران با موانع و چالش هایی روبرو است که به تشریح برخی از اهم این موانع می پردازیم :

1- نبود برخی خدمات ویژه در بانکداری الکترونیکی :

       امروزه در نظام جدید خدمات بانکی، برخی از خدمات ویژه چون مشاوره مالی و سرمایه گذاری و امکان دریافت وجه نقد، چک، اسناد یا اعتبار مالی وجود ندارد. همچنین ارتباط از طریق پست الکترونیکی یا تلفن هم تا آن حد توسعه نیافته است که بتوان از آن بای دریافت پاسخ سوالات مالی و مشاوره ای بهره گرفت. این نقص بیشتر به علت عدم توسعه و پیشرفت روش ها و نرم افزارهای مناسب در ارائه این گونه خدمات است.

2- زیر ساخت مالی و بانکی :

        به طور یقین، تحقق بانکداری الکترونیکی نیازمند توسعه سامانه های الکترونیکی در بانک ها- اعم از دستگاه خودپرداز، پایانه فروش، وب سایت ایمن- و نرم افزارهای یکپارچه سازی است. با گسترش این سامانه ها و انجام زیرساخت های لازم امکان بهره مندی همگان از بانکداری الکترونیکی فراهم می شود. و با بیشتر شدن پایانه های فروش و دستگاه های خود پرداز و ... تمایل مشتریان به استفاده از خدمات این نوع بانکداری بیشتر از گذشته خواهد شد و مردم با توجه به امکان دسترسی به این وسایل الکترونیکی در اکثر مکان ها، بانکداری الکترونیکی را به عنوان شیوه ای نوین به راحتی پذیرا خواهند شد و این چالش پیش روی بانکداری الکترونیکی، به خصوص در کشورهای در حال توسعه به فرصتی برای بانکداری الکترونیکی تبدیل خواهد شد.

3- زیر ساخت های فرهنگی :

       مدیریت بانکداری الکترونیکی در بخش فرهنگ سازی با دو چالش اساسی و محوری مواجه است: اول اینکه با گرایش به سمت بانکداری الکترونیکی بسیاری از روش های کهنه باید در قالب این سیستم های الکترونیکی گنجتنده شوند و لازم است که در این زمینه به کارمندان بانک ها آموز های مناسب داده شود تا از این پدیده جدید استقبال کنند و خود را با آن هماهنگ سازند. همچنین باید کارمندان را توجیه کرد که در بانکداری به شیوه الکتروونیکی بسیاری از کارهای سخت افزاری آنها حذف خواهد شد و در عوض سرعت کارشان بالا خواهد رفت و به جای سخت کار کردن سریعتر کار خواهن کرد. به عبارت دیگر بانکداری الکرتونیکی نیروی انسانی موسسات مالی را از نیروهای کمی به نیروهای کیفی تبدیل خواهد کرد.

 چالش دوم نیز مربوط به تطبیق ابزارها و روش های بانکداری الکترونیکی با فرهنگ و روحیه و دانش مردم است، مردمی که سال هاست با روش های سنتی خو گرفته اند و به راحتی حاضر به کنارگذاشتن آنها نیستند. بسیاری از آنها هنوز به کارت ها اعتماد ندارند و یا تلفن های گویا را ابزاری تجملی می دانند و به آن بی اعتمادند و خدمات این سیستم ها را غیرکاربردی و سطحی می دانند. در واقع بانکداری الکترونیکی برای توسعه نیاز جدی به فرهنگ سازی برای جذب مشتریان دارد. به عبارتی جامعه باید فرهنگ به کارگیری فناوری را داشته باشدو به شیوه استفاده از آن مسلط باشد. بدون وجود فرهنگ استفاده و نگهداری از فناوری بانکداری نوین، امکان رواج آن تضعیف می شود و صرف زمانی طولانی برای آن ضروری خواهد بود.

4- سنگین بودن هزینه ارائه خدمات بانکداری الکترونیکی :

      یکی دیگر از چالش های پیش رو بانکداری الکترونیکی لزوم استفاده از سیستم های پیشرفته و امکانات جدید می باشدو گران بودن این تجهیزات و هطینه بسیار بالای نگهداری آن ها برای بسیاری از بانک ها موجب عدم ارائه و توسعه خدمات نوین بانکداری الکترونیکی به طور بایسته شده است. برای حل این مشکل دو روش وجود دارد: یکی اینکه بانک ها همراه با یکدیگر اقدام به خرید سیستم های بانکداری الکترونیک کنند و راه حل دیگر هم ایجاد شبکه پرداخت بین بانکی می باشد البته در ایجاد شبکه پرداخت بین بانکی هریک از موسساتمالی موقعیت خود را به عنوان یک مرکز شبکه پرداخت از دست می دهند، چون در این حالت مشتریان هریک از شبکه های پرداخت دیگر موسسات مالی آشنا می شوند و به این نکته پی می برند که می توانند در کنار شبکه موسسات مالی مربوط، از خدمات شبکه های دیگر هم استفاده نمایند و در نهایت آن ها ترجیح می دهند که با شبکه هایی کار کنند که از نظر امنیت مطمئن ترند. در نتیجه ممکن است شبکه های نامرغوب از رقابت کنار گذاشته شوند. (کیاکجوری و نوبتی، 1387، صص22-21 )

5- امنیت:

     از جمله چالش های پیش روی بانکداری الکترونیکی مسایل امنیتی است و همانگونه که رواج هر فناوری در جامعه نیازمند فراهم کردن زیرساخت ها برای پذیرش و جلب اطمینان مشتریان می باشد، بانکداری الکترونیکی نیز به عنوان فناوری نوین در صنعت بانکداری، به زیرساخت های امنیتی برای تداوم و پذیرش عمومی نیاز دارد. امنیت اولین و مهمترین موضوع در بحث بانکداری الکترونیکی است و این مهم در مورد بانکداری اینترنتی بیشتر جلوه می کند زیرا محیط مجازی در ذات خود ناامن است. در فرایند بانکداری الکترونیکی امنیت به معنای شناخت هویت مشتری و بانک و همچنین حفظ اطلاعات در طول فرایند انتقال آن است.

به طور کلی یکی از عوامل مهم در مقبولیت و گسترده شدن فرایندهای بانکداری الکترونیکی، توسعه نرمافزاری و افزایش امنیت در سیستم های آن است و به همین علت مساله امنیت حتی در کشورهای بسیار پیشرفته نیز همچنان یک چالش به شمار می آید. شایان ذکر است که مسایل امنیتی در سیستم های الکترونیکی انتقال وجوه در چهار بخش اصلی خلاصه می شوند: 1) اتصالات،  2) رایانه ها، 3) پایانه ها،  4)کارت های بانکی. با توجه به همین مورد ذکر شده به تشریح هریک از مولفه ها پرداخته می شود.

5-1- امنیت اتصالات ارتباطی: اتصالات ارتباطی در سیستم بانکداری نوین در برابر شیوه های مختلفی که برای قطع پیام و یا اجازه حملات انفعالی (مانند شنود غیر مجاز) و یا حملات فعال (مانند تغییر یا جایگزینی پیام) به کار می روند، آسیب پذیرند. در ارتباطات از طریق ماهواره و امواج کوتاه به اتصال فیزیکی نیاز نیست زیرا یک آنتن مناسب اجازه ایجاد کانال ارتباطی بین ایستگاه های فرستنده و گیرنده را می دهد. بنابراین در قطع ارتباطات به سیستم های ارتباطی بی سیم نیاز است. با تغییر در داده های مخصوص مبادله غیر مجازی انجام می شود. برای مثال با ایجاد تغییر در داده ها پول می تواند به حساب یک موسسه یا حساب بانکی به اشتباه واریز شود یا مقادیر مبادله تغییر نماید یا یک پیام بدهی مجازی برداشتن پول از حساب شخص- به یک پیام بدهی مورد قبول تبدیل شود.

5-2- امنیت رایانه ها:امروزه استفاده همزمان،ارتباطات درون خطی و لحظه ای، فعل وانفعالات پایانه ای و اتصالات داده ای در رایانه ها معمول شده است . این ابداعات فناوری به همراه توسعه كاربرد رایانه استفاده نادرست از رایانه ها را افزایش داده است . دستیابی به یك رایانه از طریق پایانه راه دور یا دیگر دستگاه های جانبی مانند كارت خوان میسر میشود . از این طریق برنامه ها یا داده های كه در رایانه ذخیره یا در یك سیستم رایانه ایی پردازش شده اند می توانند در معرض نسخه برداری، تغییر، جانشینی ویا حتی نابودی قرار گیرند. امنیت رایانه ها به عنوان بخشی از مساله امنیت ، از چالش های پیش روی بانكداری الكترونیكی می تواند در جهت پیش برد اهداف بانكداری الكترونیكی در جلب اطمینان مشتریان بسیار موثر باشد هرچند كه تامین امنیت در رایانه های ارتباطی در مقایسه با تامین امنیت ارتباطی بسیار دشواراست وهزینه بالایی دارد.

5-3-امنیت پایانه ها  : در نظام انتقال الكترونیكی وجوه در بانكداری الكترونیكی ،كسانی كه حق دستیابی به پایانه را دارند، از راه های مختلف می توانند امنیت آن را از بین ببرند. برای مثال ، از جمله مواردی كهعوامل داخلی نظام بانكداری نوین باعث اختلال در امنیت پایانه ها می شوندگعبارتند از " مرور اطلاعات كارت خوان" بررسی و آزمایش پایانه نظام الكترونیكی وجوه برای یافتن كلید رمز، استخراج اطلاعات وارد شده در پایانه به شیوه الكترونیكی واستخراج اطلاعاتی موسسه صادر كننده كارت ، از این دید، تامین امنیت پایانه ها در نظام بانكداری الكترونیكی ، به عنوان یكی از مهمترین زیر ساخت های امنیتی در جلب اعتماد مشتریان برای استفاده از خدمات بانكی و مالی به حساب می آید.

5-4- امنیت کارت های بانکی : نسخه برداری و جعل مارت از جمله موارد اصلی تخلفات رایج کارت ها هستند و امروزه برای جلوگیری از بروز چنین تخلفاتی کارت هایی با خصوصیات تصادفی ساخته می شوند. دارندگان کارت اعتباری می توانند هر نوع کالا یا خدمات را به راحتی از طریق اینترنت خریداری کنند و بهای آن را با ارایه شماره کارت خود پرداخت نمایند. (کیاکجوری و نوبتی، 1387، ص23)

6- نبود تحقیقات کاربردی :

     در کشور های در حال توسعه معمولا در بانک ها جهت ارایه خدمات جدید از نظر اقتصادی بودن خدمات مذبور منطبق بودن خدمات جدید با نیازهای جامعه بهینه یابی خدمات و اینکه چه سیستمی می تواند خدمات فوق را به خوبی به مشتریان ارایه نماید بررسی قابل توجهی انجام نمی گیرد دلیل اصلی آن هم فقدان مراکز تحقیق و توسعه در اینگونه بانک هاست. معمولا بانک ها با بررسی خدمات ارایه شده توسط سیستم بانکی کشورهای در توسعه یافته، اقدام به تقلید از آنها و ارایه خدمات می نماید. این بانک ها همواره با یک تاخیر ده تا بیست ساله اقدام به ارایه این خدمات می کنند و از طرف دیگر به علت عدم انجام تحقیقات و بررسی های مورد نیاز در مورد خدمات فوق اینگونه خدمات را به صورت ناقص به مشتریان خود ارایه می نمایند. از جمله وظایف این مراکز ، بررسی میزان نیاز جامعه به اینگونه خدمات، بررسی زیر ساخت های فنی و ارتباطی مورد نیاز جهت ارایه خدمات جدید، بررسی وضعیت اجتماعی کشور و بررسی اقتصادی بودن طرح می باشد.

7- اعتماد مشتری:

     سایت های بانکداری الکترونیکی یکی از مکان هایی هستند که بیشترین میزان سوء استفاده از اطلاعات حساس افراد در آنجا صورت می گیرد و از آنجا که مشتریان از پیامدهای امنیتی بانکداری الکترونیکی و اینترنتی نگران هستند و این نگرانی می تواند بر اعتماد آنها برای پذیرش بانکداری الکترونیکی و اینترنتی تاثیرگذار باشد، لذا باید عدم اعتماد را هم به عنوان مانعی در جهت استفاده از بانکداری اینترنتی در نظر گرفت. مساله اعتماد در محیط یانکداری اینترنتی، از بانکداری در محیط آفلاین است، زیرا ایجاد و پرورش اعتماد وقتی مهم است که عدم اطمینان و ریسک فراگیر باشند. در محیط اینترنت کاربران در سراسر نقاط جهان این توانایی را دارند که به فایل های مهم و حیاتی در کامپیوتر ها دست پیدا کنند و به انتقال اطلاعات ار اینترنت بپردازند. در زمینه تجارت الکترونیک اعتماد به یک فروشنده موجب افزایش قصد و نیت افراد در زمینه استفاده از وب سایت فروشنده می شود. بنابراین با اعتماد مشتریان به بانکداری الکترونیکی افراد تمایل بیشتری به استفاده از سایت های بانک خواهند داشت و ضمن انجام کارهای خود، به آن وفادار خواهند ماند.

 

 

8- نا آشنایی با فناوری :

      یکی دیگر از عیب های بانکداری الکترونیکی نا آشنایی عده زیادی از افراد جامعه با آن است که از نبود آموزش های عمومی و فقدان زمینه های لازم فرهنگی و اجتماعی ناشی می شود. برای متداول شدن این شیوه بانکداری و استفاده مشتریان از آن برگزاری دوره های آموزش شیوه کار با نظام خدمات الکترونیکی مورد نیاز است. امروزه در بیشتر کشورهای پیشرفته با برگزاری دوره های مختلف کوتاه مدت و عمومی تقریبا حل شده و تنها برای کشورهای در حال توسعه مطرح است.

9- مقررات:

        هرنوع فناوری جدید برای گسترش و توسعه، پیش از مقبولیت عمومی نیازمند مقبولیت قانونی است تا کلیه ظرفیت های آن مورد استفاده قرار گیرند، یعنی اگر به دنبال آن هستیم که فرایند بانکداری الکترونیکی با اقبال عمومی مواجه شود، باید بسترهای قانونی مورد نیاز را فراهم کنیم و با شناخت تمامی احتمالات در فرایند بانکداری الکترونیکی، درصد ریسک کاهش دهیم و اعتماد عمومی نسبت به سیستم های بانکداری الکترونیکی را بالا ببریم. همچنین لازم است که در تدوین نظام نامه ها و آیین نامه های اجرایی، توجه زیادی را به اصل مشتری مداری معطوف کنیم. همیشه باید توجه داشت که عامه مردم در مباحث اقتصادی ریسک بالا را نمی پذیرند، به خصوص اگر دریچه جدیدی برای حرکت و فعالیت های اقتصادی باز شده باشد که در این صورت تا از پشتوانه های قانونی آن مطمئن نشوند نقشی را در توسعه فرایند به عهده نخواهند گرفت.

 

برگرفته از مقاله بانکداری الکترونیکی و چالش های آن در ایران نوشته کیکاجوری و نوبتی

نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 25 بهمن 1391    | توسط: حسن کریمی نژاد    |    |
نظرات()